Marc Chagall – między światem realnym a fantasmagorią

Marc Chagall

Wielki talent w połączeniu z doświadczeniem życiowym zaowocował niezwykłym dorobkiem artystycznym pełnym metafory, symboliki, nostalgii za światem dzieciństwa i młodości Marc Chagall (1887-1985), właściwie Mojsza Chackielewicz Szagałow, francuski i białoruski malarz żydowskiego pochodzenia. Urodził się w rodzinie chasydzkiej w okolicach Witebska, o czym nie zapomniał do końca swojego długiego życia; nawet po dziesiątkach lat spędzonych we Francji (1922-1985) i w USA (1941-1947) goszczą na jego obrazach motywy żydowskich obrzędów i zwyczajów, także sceny z życia białoruskich chłopów.

Studiował w Petersburgu i w Paryżu, gdzie zetknął się z kubizmem. Pierwszą samodzielną wystawę zorganizował mu Apollinaire w Berlinie (1914), jego prace miały wówczas wpływ na niemieckich ekspresjonistów. Po studiach wrócił do Witebska, ożenił się z Bellą Rosenfeld, która wraz z córką Idą pojawiała się na wielu jego obrazach. Z rodzinnych stron w 1922 roku wygnała go porewolucyjna rzeczywistość i problemy rodzinne. Osiadł w Paryżu, malował, chłonął nastoje tamtejszej bohemy i rozwijał swój własny, liryczny styl. Jego lekko zdeformowany świat o zachwianych proporcjach malowany był miękką kreską, ożywiony ekspresyjnymi kolorami: czerwienią, błękitem i zielenią. Chagall był mistrzem w kreacji baśniowego nastroju, jego postaci istnieją na granicy świata realnego i fantastycznego („Zakochani nad miastem” 1915, „Przechadzka” 1917, „Kochankowie w bzach” 1931, „Ulica zakochanych” 1939). Ciemniejsze tony pojawiły się na obrazach odzwierciedlających cierpienie Chagalla związane z holocaustem. („Czerwony kogut” 1940, „Żongler” 1943). Sam artysta lata wojny spędził bezpiecznie w Nowym Jorku, ale mocno przeżywał tragedię wojenną Żydów. W latach 50-tych powrócił do Francji, osiadł na południu, ożenił się ponownie (z Valentine Brodsky) i tworzył.

Oprócz malarstwa, Chagall zajmował się grafiką (ilustracje do książek), scenografią, ceramiką, rzeźbą i witrażami. Był człowiekiem o wielkiej wrażliwości i delikatności, genialnym malarzem awangardowym, wyjątkową postacią, której warto przyjrzeć się bliżej.