W systemie pracy twórczej rzadko myśli się o strukturach, które działają w tle. Dopiero moment sprzedaży pracy, publikacji lub wykorzystania obrazu uświadamia, że poza warsztatem istnieje drugi, równie istotny obszar – system ochrony praw autorskich. Informacja o dołączeniu Stowarzyszenie Autorów ZAiKS do European Visual Artists jest jednym z tych sygnałów, które pokazują, że ten system właśnie się zmienia.
Co się wydarzyło i dlaczego ma to znaczenie
16 marca 2026 roku, podczas Zgromadzenia Generalnego EVA, ZAiKS został przyjęty do europejskiej sieci organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorów sztuk wizualnych. To wydarzenie ma znaczenie nie tylko formalne. Oznacza włączenie polskiej organizacji do systemu, który realnie wpływa na sposób funkcjonowania praw autorskich w Europie.
W praktyce oznacza to dostęp do wspólnych mechanizmów działania, wymiany doświadczeń oraz wpływu na regulacje prawne na poziomie międzynarodowym. Dla środowiska twórców wizualnych jest to krok w stronę większej spójności zasad, które dotąd często różniły się w zależności od kraju.
Co zmienia się z perspektywy twórcy
Dla plastyka, ilustratora czy fotografa takie informacje mogą wydawać się odległe od codziennej pracy. W rzeczywistości jednak to właśnie w tych strukturach ustalane są zasady, które decydują o wynagrodzeniu za wykorzystanie dzieł.
Jednym z kluczowych mechanizmów jest tzw. prawo do wynagrodzenia z odsprzedaży dzieła (droit de suite). Oznacza ono, że twórca ma udział w wartości pracy, która zmienia właściciela w profesjonalnym obrocie – na przykład w galerii czy domu aukcyjnym. Wzmocnienie pozycji ZAiKS w europejskiej sieci może przełożyć się na skuteczniejsze egzekwowanie tych zasad również w kontekście międzynarodowym.
Wymiar europejski – współpraca i wpływ
European Visual Artists zrzesza ponad 30 organizacji reprezentujących około 170 tysięcy twórców. Działa jako podmiot reprezentujący ich interesy wobec instytucji Unii Europejskiej, a także jako platforma wymiany praktyk i doświadczeń.
Dołączenie Polski do tego systemu oznacza nie tylko obecność, ale również możliwość wpływu. Jak podkreśla prezes ZAiKS, uczestnictwo w EVA pozwala współtworzyć rozwiązania prawne, które bezpośrednio przekładają się na sytuację artystów.
Z perspektywy rynku oznacza to większą integrację – zarówno w zakresie ochrony praw, jak i standardów działania instytucji związanych ze sztuką.
Kontekst długofalowy
Warto zauważyć, że jest to kolejny krok w rozwoju ZAiKS w obszarze sztuk wizualnych. Organizacja stosunkowo niedawno rozszerzyła swoją działalność o ten sektor, a w krótkim czasie nawiązała współpracę z partnerami z wielu krajów.
Dla twórców oznacza to stopniowe budowanie systemu, który nie kończy się na granicach kraju. W praktyce może to mieć znaczenie w sytuacjach, gdy prace funkcjonują na rynku międzynarodowym – zarówno fizycznie, jak i w formie cyfrowej.
Wnioski
Informacja o dołączeniu ZAiKS do EVA nie zmienia bezpośrednio codziennej pracy w pracowni. Zmienia jednak kontekst, w którym ta praca funkcjonuje. To kolejny sygnał, że obszar praw autorskich w sztukach wizualnych zaczyna być traktowany równie systemowo, jak w muzyce czy filmie.
Z punktu widzenia twórcy oznacza to większą przewidywalność i potencjalnie lepszą ochronę w sytuacjach, które dotąd były trudne do uchwycenia – zwłaszcza w międzynarodowym obiegu dzieł.
